تعویض مفصل زانو
تعویض مفصل زانو توسط پزشک جراح متخصص ارتوپد انجام می گیرد و با این عمل، بافت انعطاف پذیر و ارتجاعی غضروفی که در انتهای استخوان ها یعنی محل قرار گیری مفصل قرار گرفته است، حرکت راحت تری خواهد داشت. اگر درد شدیدی در ناحیه زانو حس می کنید، محدودیت حرکتی دارید، زانوهای شما بد شکل شده اند و حتی در زمان استراحت هم زانو درد دارید، احتمالا دچار آسیب مفصل زانو شده اید. لازم است به کلینیک تخصصی درد مراجعه کنید تا توسط متخصص ارتوپد معاینه شوید. پزشک در قدم اول تلاش می کند که آسیب دیدگی مفصل زانو را با درمان های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و دارویی، انجام دهد اما در شرایط سخت، نیاز به تعویض مفصل زانو می باشد.
بافت انعطافپذیر و ارتجاعی غضروفی در انتهای استخوان یعنی محل قرارگیری مفصل قرار میگیرد تا باعث تسهیل حرکت آن شود اما با تخریب تدریجی غضروف، اصطکاک میان استخوانها افزایش مییابد و با ساییده شدن آنها به یکدیگر، درد شدیدی در ناحیه زانو ایجاد خواهد شد. در این وضعیت که غضروف آسیب دیده است، نیاز به انجام عمل جراحی است البته شاید هم نیاز به جراحی نباشد و آسیب زانوی فرد به روشهای غیرجراحی مثل تزریق ژل، فیزیوتراپی و یا دارودرمانی، بهبود یابد اما در موارد آسیبدیدگی شدید مفصل، باید عمل جراحی انجام شود. مفصل زانو ممکن است در اثر عواملی مثل افزایش سن، اضافه وزن، تصادف یا بیماریهای مختلف دچار آسیب شود و باید تعویض گردد. در این عمل جراحی که به آن آرتروپلاستی زانو هم گفته میشود، قسمتهای آسیب دیده مفصل زانو برداشته میشوند و مفصل مصنوعی به عنوان پروتز، مورد استفاده قرار میگیرد. برای آشنایی بیشتر با عمل جراحی تعویض مفصل زانو، در ادامه همراه باشید.
تعویض مفصل زانو چیست
تعویض مفصل زانو یا آرتروپلاستی زانو، نوعی عمل جراحی است که با هدف کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل زانوی آسیب دیده انجام میگیرد. در این عمل جراحی، قسمت آسیب دیده از زانو مثل استخوان ران، درشت نی و کشکک برداشته میشود و سپس به جای قسمتهای آسیب دیده از یک مفصل مصنوعی به عنوان پروتز استفاده میشود. پروتزی که برای تعویض مفصل زانو مورد استفاده قرار میگیرد، از آلیاژهای فلزی (مانند تیتانیوم، کبالت کروم)، سرامیک یا پلاستیک محکم و بادوام (پلی اتیلن) ساخته میشود. پزشک متخصص برای انتخاب یکی از این پروتزها به مواردی مثل سن بیمار، سطح فعالیت زانوی بیمار و به میزان آسیب دیدگی زانو توجه میکند.
نحوه انجام عمل تعویض مفصل زانو
عمل تعویض مفصل زانو جزو عملهای با درصد موفقیت بالاست و اکثر افرادی که این عمل جراحی را انجام میدهند بعد از گذراندن یک دوره نقاهت کوتاهمدت، میتوانند مثل قبل فعالیت داشته باشند. نحوه انجام عمل آرتروپلاستی کامل زانو به صورت زیر است:
عمل آرتروپلاستی کامل زانو نوعی عمل جراحی است پس نیاز به بیهوش کردن بیمار است. در قدم اول، پزشک متخصص بیهوشی با در نظر گرفتن شرایط بیمار، او را بیهوش میکند البته در بعضی موارد نیز بیهوشی نیاز نیست و داروی بیحسی موضعی تزریق میشود.
پس از بیهوشی یا بی حس شدن بیمار، یک شکاف کوچک در ناحیه مفصل زانو ایجاد میشود تا متخصص به نواحی داخلی و استخوانهای ناحیه مفصل، دسترسی آسانی داشته باشد.
بعد از ایجاد شکاف، نواحی آسیب دیده زانو مثل غضروف و سطح مفصلی استخوان ران و ساق، با ابزار مخصوص جراحی و توسط پزشک متخصص، برداشته میشوند.
در نهایت به تشخیص متخصص و میزان آسیبدیدگی زانوی بیمار، از پروتز و ایمپلنتهای مناسب استفاده میشود تا جایگزین مفصل آسیبدیده شوند. ایمپلنت شامل اجزای فلزی و پلاستیکی است که توسط یک ماده به نام سیمان استخوانی به استخوانهای ران و ساق پا متصل میشود.
انواع روشهای تعویض مفصل زانو
عمل جراحی تعویض مفصل زانو به طور کلی شامل دو نوع عمل تعویض کامل مفصل زانو و تعویض جزئی مفصل زانو است و هر کدام از این عملهای جراحی، کاندیدهای خود را دارند. برای تعویض کامل مفصل زانو، هر 3 جزء از مفصل به شرح استخوان ران، درشت نی (استخوان ساق پا) و کشک (کاسه زانو) با پروتز مصنوعی جایگزین میشود. در این عمل جراحی، غضروف آسیبدیده از این سه قسمت مفصل زانو به طور کامل حذف میشود و اجزای مصنوعی جایگزین میگردد.
در عمل جراحی تعویض جزئی مفصل زانو، فقط قسمتی از مفصل زانو که آسیب دیده است، تعویض خواهد شد و پزشک متخصص تلاش میکند که قسمتهای سالم زانو را حفظ نماید. این عمل جراحی به نسبت تعویض کامل مفصل زانو، بهبودی سریعتر و دوره نقاهت کمتری دارد همچنین روشی با میزان تهاجم کمتر محسوب میشود.
چه کسانی باید عمل آرتروپلاستی انجام دهند
تشخیص این موضوع که شما کاندید مناسبی برای عمل جراحی تعویض مفصل زانو هستید یا خیر، به عمده پزشک متخصص میباشد. در قدم اول باید به کلینیک تخصصی درد مراجعه کنید تا متخصص ارتوپد به معاینه زانوی شما بپردازد. در ادامه، آزمایشها و تصویربرداریهای مختلف توسط پزشک تجویز میشوند تا با بررسی جواب این آزمایشها بتوان به تشخیص دقیقتری از علت درد زانو رسید. اگر مشکل زانوی شما جزئی باشد، درمانهای غیرجراحی مثل فیزیوتراپی، تزریق ژل یا درمان دارویی را باید آغاز کنید اما اگر این درمانها تاثیری نداشتند و عملکرد طبیعی زانوی شما برنگشت، نیاز به جراحی خواهد بود.
کاندیدای مناسب تعویض مفصل زانو، افراد زیر هستند:
- کسانی که احساس درد شدید و بیوقفه در زانوهای خود دارند.
- کسانی که دچار محدودیا حرکتی شدید هستند.
- افرادی که دچار بد شکلی زانو شدهاند.
- کسانی که حتی در زمان خواب و استراحت هم دچار درد زانو هستند.
- افرادی که به دلیل تصادفات رانندگی دچار آسیبدیدگی از ناحیه زانو شدهاند.
- افراد دارای روماتیسم مفصلی و یا آرتریت روماتوئید که نوعی بیماری خود امینی است و در آن، سیستم ایمنی فرد به بافت پوششی مفاصل حمله میکند و باعث التهاب میشود.
- افراد دارای آرتروز که دچار مشکل از بین رفتن غضروف شدهاند و ساییدگی استخوانها باعث درد شدید زانو برای آنها میشود.
- کسانی که دچار پوکی استخوان هستند و مفصل زانوی آنها از بین رفته است.
عوارض عمل تعویض مفصل زانو
اگر برای عمل جراحی تعویض مفصل زانو نزد یک پزشک متخصص مراجعه کنید و پروتز مورد استفاده هم مناسب باشد، دچار عوارض بعد از عمل نخواهید شد اما این عمل جراحی دارای یکسری از عوارض احتمالی است که در چند روز رفع میشوند از جمله آنکه:
- درد در ناحیه مفصل مصنوعی که به دلیل لق بودن پروتز جایگزین شده است.
- ترک خوردن استخوانهای اطراف ناحیه جراحی شده در حین انجام عمل
- دررفتگی و شل شدن پروتز
- وجود لخته خونی در محل جراحی که با مصرف داروهای مناسب، برطرف میشود.
- محدودیت حرکتی در ناحیه مفصل مصنوعی زانو
- تفاوت طول پاها در مقایسه با یکدیگر
انواع پروتزهای مورد استفاده برای عمل آرتروپلاستی
برای عمل جراحی آرتروپلاستی از انواع پروتزها استفاده میشود و همانطور که در بخشهای قبلی هم اشاره کردیم، برای انتخاب پروتز مناسب به مواردی مثل سن، وزن، وضعیت سلامتی، نوع فعالیت بیمار، شدت آسیب دیدگی مفصل و… توجه میشود. پروتزهای مورد استفاده در این عمل جراحی، شامل 4 دسته کلی زیر هستند:
- سرامیک بر روی پلاستیک
- سرامیک بر روی سرامیک
- فلز بر روی پلاستیک
- فلز بر روی فلز
هر یک از این پروتزها از 3 بخش به شرح زیر تشکیل شده اند:
- فمورال که بخش مرتبط با استخوان ران است.
- تیبیال که بخش مرتبط با استخوان ساق است.
- پاتلار که بخش مرتبط با استخوان کشکک است.
تعویض مفصل زانو با لیزر
یکی از روشهای انجام عمل جراحی تعویض مفصل زانو، استفاده از لیزر است. مزیتی که این روش عمل جراحی دارد، درد کمتر آن است و دوره بهبودی کوتاه مدتتری هم دارد همچنین استفاده از لیزر، دقت عمل جراحی را افزایش میدهد و آسیبهای کمتری به بافتهای اطراف ناحیه تحت عمل وارد میشود. تعویض مفصل زانو با لیزر، بدون خونریزی است و میتوان از تکنیک سلولهای بنیادی نیز در این عمل استفاده کرد.
دوره نقاهت عمل تعویض مفصل زانو
عمل جراحی زانو دارای دوره نقاهت میباشد و فردی که عمل جراحی انجام داده است، باید تا چند ماه از انجام فعالیت سنگین بدنی خودداری کند. دوره نقاهت این عمل جراحی برای اکثر افراد از یک تا یک ماه و نیم است اما در این دوره باید از عصا یا واکر هنگام راه رفتن استفاده کنند و فشار بیش از حد به زانو وارد نکنند.
مراقبتهای پس از عمل تعویض مفصل زانو
کسانی که عمل جراحی آرتروپلاستی را انجام میدهند، برای بهبودی سریعتر و طی کردن آسانتر دوره نقاهت، باید یکسری مراقبتها را رعایت کنند از جمله آنکه:
- مصرف به موقع داروهای تجویز شده توسط پزشک
- عدم استحمام تا چند روز پس از عمل جراحی و جلوگیری از رسیدن آب به محل جراحی
- ممنوعیت استفاده از پله تا چند ماه
- بازگشت به محل کار فقط با مشورت و تایید پزشک
- انجام تمام تمرینات فیزیوتراپی
- مصرف مواد غذایی مقوی و سالم
- توجه به نحوه نشستن، راه رفتن و خوابیدن
- پیاده روی روزانه
- تعویض به موقع بانداژ
اهمیت انجام تمرینات ورزشی و فیزیوتراپی بعد از عمل آرتروپلاستی
پس از عمل تعویض مفصل زانو، انجام تمرینات ورزشی و فیزیوتراپی بسیار اهمیت دارد و بی توجهی به این تمرینات، دوره بهبودی را طولانیتر میکند البته تمرینات فیزیوتراپی، کمی درد دارند اما اگر زیر نظر فیزیوتراپیست باشید، میتوانید حرکات را بهتر انجام دهید و درد کمتری داشته باشید. هدف از تمرینات ورزشی و تکنیکهای فیزیوتراپی، تقویت عضلات پا و افزایش بازدهی عملکرد زانو است و باید به طور منظم انجام شوند.
معرفی بهترین جراح تعویض مفصل زانو
اگر شما هم درد شدید زانو دارید و در انجام بعضی حرکات ناتوان شدهاید، میتوانید به کلینیک تخصصی درد مراجعه کنید تا متخصص شما را معاینه کند. متخصص خوب و مجرب، زانوی شما را معاینه میکند و سپس تشخیص میهد که کدام روش درمانی جراحی یا غیرجراحی، مناسب شماست. گاهی نیاز به استفاده از چند روش ترکیبی است و این موضوع را پزشک مشخص میکند. شما میتوانید برای معاینه شدن توسط یک متخصص ماهر و با تجربه، به کلینیک تخصصی بابل ارتوپدی مراجعه کنید.
